Κρισναμούρτι: Ας εξετάσουμε πρώτα τι εννοούμε με την ενδοσκόπηση. Με την ενδοσκόπηση εννοούμε το κοίταγμα μέσα μας, την εξέταση του εαυτού μας. Γιατί εξετάζει κανείς τον εαυτό του; Για να τον βελτιώσει, για να τον αλλάξει, για να τον τροποποιήσει. Κάνεις ενδοσκόπηση για να γίνεις κάτι, αλλιώς δεν θα καταπιανόσουν με την ενδοσκόπηση. Δεν θα ερευνούσες τον εαυτό σου αν δεν υπήρχε η επιθυμία να τον τροποποιήσεις, να τον αλλάξεις, να γίνεις κάτι άλλο από εκείνο που είσαι. Αυτός είναι ο προφανής λόγος για ενδοσκόπηση. Είμαι θυμωμένος και κάνω ενδοσκόπηση, εξετάζω τον εαυτό μου για να απαλλαγώ από το θυμό ή για να τον τροποποιήσω ή για να τον αλλάξω. […] Η ενδοσκόπηση είναι μια διαδικασία στην οποία δεν υπάρχει αποδέσμευση, επειδή είναι μια διαδικασία μεταμόρφωσης εκείνου που είναι σε κάτι που δεν είναι.
Προφανώς αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν κάνουμε ενδοσκόπηση, όταν ασχολούμαστε μ’ αυτή την ιδιόμορφη πράξη. Σ’ αυτή την πράξη υπάρχει πάντα μια συσσωρευτική διαδικασία• καθώς το «εγώ» εξετάζει κάτι για να το αλλάξει υπάρχει πάντα μια διπλή σύγκρουση ανάμεσα σε δύο αντίθετα, και επομένως μια διαδικασία απογοήτευσης. Δεν υπάρχει ποτέ αποδέσμευση• και με τη συνειδητοποίηση της απογοήτευσης έρχεται κατάθλιψη.
Η επίγνωση είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Επίγνωση είναι παρατήρηση χωρίς επίκριση. Η επίγνωση φέρνει κατανόηση γιατί δεν υπάρχει επίκριση ή ταύτιση, αλλά μόνο σιωπηλή παρακολούθηση. Αν θέλω να κατανοήσω κάτι πρέπει να το παρατηρήσω και δεν πρέπει να κριτικάρω, δεν πρέπει να καταδικάζω, δεν πρέπει να το επιδιώκω σαν κάτι ευχάριστο ή να το αποφεύγω σαν δυσάρεστο. Πρέπει να υπάρχει απλώς η σιωπηλή παρατήρηση ενός γεγονότος. Δεν υπάρχει κάτι που θέλεις να πετύχεις, αλλά επίγνωση του καθετί που παρουσιάζεται. Αυτή η παρατήρηση και η κατανόηση της παρατήρησης παύουν όταν υπάρχει επίκριση, ταύτιση ή δικαιολόγηση. Η ενδοσκόπηση είναι αυτοβελτίωση κι επομένως η ενδοσκόπηση είναι εγωκεντρισμός. Η επίγνωση δεν είναι αυτοβελτίωση. Απεναντίας, είναι το τέλος του εαυτού, του «εγώ» με όλα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, τη μνήμη του, τις απαιτήσεις του και τις επιδιώξεις του. Στην ενδοσκόπηση υπάρχει ταύτιση και επίκριση. Στην επίγνωση δεν υπάρχει επίκριση ή ταύτιση, κι επομένως δεν υπάρχει αυτοβελτίωση. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στα δύο.

 

Πηγή: internet (διαλέξεις του Κρισναμούρτι)